Bakı Dövlət Universiteti Kimya fakültəsi

27 mart “Elm Günü” münasibəti ilə Kimya fakültəsinin Fiziki və kolloid kimya kafedrasının II kurs magistrantı Mahmudov Emilin “Etil spirtinin asetaldehidə TPhPFe³⁺OH/Al₂O₃ bioimitatoru üzərində peroksidaza-tipli çevrilməsi” mövzusunda elmi seminarı keçirilmişdir. Seminarda məruzəçi etil spirtinin (etanolun) asetaldehidə selektiv oksidləşməsi həm biokimyəvi, həm də sənaye baxımından mühüm reaksiyalar olduğunu qeyd etnişdir. Bioloji sistemlərdə bu proses əsasən peroksidaza və alkoqol dehidrogenaza fermentləri vasitəsilə həyata keçirilir. Son illərdə fermentlərin aktiv mərkəzini modelləşdirən biomimetik katalizatorların hazırlanması istiqamətində geniş tədqiqatlar aparılmışdır. Bu baxımdan tetrafenilporfirin dəmiri(III) hidroksokompleksi – TPhPFe³⁺OH – peroksidaza tipli oksidləşmə reaksiyalarının effektiv bioimitatoru kimi diqqət çəkir. TPhPFe³⁺OH/Al₂O₃ sistemi heterogen katalizator olub, porfirin kompleksinin alüminium oksid daşıyıcısı üzərində immobilizasiyası nəticəsində əldə edilir. Al₂O₃ yüksək səth sahəsi və mexaniki dayanıqlığı ilə katalizatorun stabilliyini və təkrar istifadəsini təmin edir. Porfirin mərkəzindəki Fe³⁺ ionu isə təbii peroksidaza fermentlərinin hemin aktiv mərkəzini imitasiya edir.Reaksiya mexanizmi adətən hidrogen peroksidin (H₂O₂) iştirakı ilə Fe³⁺ mərkəzinin yüksək valentli okso-formaya (Fe⁴⁺=O və ya Fe⁵⁺=O tipli aktiv hissəciklərə) keçməsi ilə başlayır. Bu aktiv aralıq birləşmə etanol molekulundan hidrogen atomunun abstraksiyasını həyata keçirir və nəticədə asetaldehid əmələ gəlir. Proses selektiv xarakter daşıyır və optimal şəraitdə yan məhsulların (məsələn, sirkə turşusu) əmələ gəlməsi minimuma endirilə bilər.TPhPFe³⁺OH/Al₂O₃ bioimitatorunun üstünlükləri aşağıdakılardır:

• Fermentlərə nisbətən daha yüksək termiki və kimyəvi stabillik;
• Heterogen sistem olduğuna görə asan ayrılma və regenerasiya;
• Reaksiya parametrlərinin (pH, temperatur, oksidləşdirici konsentrasiyası) geniş intervalda tənzimlənməsi imkanı.

Beləliklə, etil spirtinin asetaldehidə peroksidaza-tipli oksidləşməsi üçün TPhPFe³⁺OH/Al₂O₃ bioimitatoru effektiv, selektiv və praktik katalitik sistem hesab olunur. Bu cür biomimetik yanaşmalar yaşıl kimya prinsiplərinə uyğun olaraq daha təhlükəsiz və davamlı oksidləşmə proseslərinin işlənib hazırlanmasına perspektiv yaradır.